Menu Utama
  • Kongsi info dan berita terkini Segamat bersama kami
  • Hantar info dan berita anda melalui emel admin-support@segamat.com.my

Aisyamuddin Abd Latip

 

Tangga batu Kampung Paya Dalam tinggal tanda tanya

SEGAMAT – Bagi pengguna jalan raya atau penduduk setempat yang melalui Jalan Segamat-Muar, pandangan mata mereka pasti akan tertumpu kepada tangga tinggi yang menaiki bukit yang terletak di Kampung Paya Dalam, di sini.

Malahan orang luar yang sering melalui jalan raya ini juga mengagumi dan tertanya-tanya mengenai tangga batu tersebut di kampung yang terletak kira-kira dua kilometer dari Bandar Segamat dan terletak bersebelahan Jalan Segamat-Muar.

Namun begitu, dari peristiwa sejarah kampung ini tidak memberi kesan-kesan sejarah yang penting. Walau bagaimanapun bagi generasi kini telah menjadi tanda tanya mengenai tangga batu yang tinggi menaiki sebuah bukit terletak berhampiran di Jalan Segamat-Muar.

Laluan tangga batu yang masih kekal menaiki ke anjung di atas bukit.

Pembukaan sejarah awal kampung ini tidak dapat diketahui kerana sebelum kampung ini diduduki telah ada beberapa batu nisan berselerakan di atas sebuah bukit dan dipercayai kampung ini telah dibuka oleh Haji Yahya Lembek pada tahun 1910.

Pada masa itu kampung ini dipenuhi kawasan hutan belukar dan paya yang berair dalam dan hanya terdapat dua buah rumah saja dibina menggunakan batang pokok pinang berdindingkan kulit kayu selain kegiatan pertanian hanyalah tertumpu pada tanaman padi bukit.

Pada awal abad ke-19, di Segamat hanya pembesar sahaja yang menduduki rumah bercirikan rumah bumbung limas dan pembinaan tangga kayu semakin berkurangan pada pertengahan tahun 1920 apabila kemasukan British mempengaruhi seni bina rumah Melayu.

Menjelang tahun 1914, Jalan Segamat-Muar telah mula dibina sehingga siap pada tahun 1939 menyebabkan Kampung Paya Dalam mula didatangi penduduk baharu lalu mereka membina rumah di kampung ini.

Turut dikenali dengan ‘Tangga Hatta’

Bagi penduduk lama berdekatan kampung ini, sudah jadi kebiasaan bagi mereka memanggil tangga batu tersebut dengan ‘Tangga Hatta’ kerana tangga batu itu pada awalnya menuju ke sebuah Rumah Limas yang terletak di atas bukit yang dimiliki oleh Hatta Mohd Salleh.

Menurut Ramlah Hatta, 77, berkata, atas kegigihan arwah bapanya dalam pelajaran, dia telah diterima berkhidmat di dalam Lembaga Bandaran Segamat (kini Majlis Daerah Segamat) sebagai ‘Chief Clerk, Town Board’ pada tahun 1930.

Gambar asal rumah limas Haji Hatta sebelum dirobohkan

“Arwah bapa telah membeli sebidang tanah daripada Haji Raya yang terletak diatas bukit tersebut sebelum dinaikkan pangkat pada tahun 1935 dan dipindahkan ke Batu Pahat dan ke Johor Bahru pada tahun 1940.

“Sebagai anak jati Segamat, arwah sentiasa membantu penduduk di Segamat dan sering pulang ke Segamat dari Johor Bahru dan hasil wang pekerjaan itulah dia mendirikan sebuah rumah limas bertangga batu diatas bukit Kampung Paya Dalam sekitar tahun 1930,” katanya.
Menurutnya, tangga batu itu pada asalnya sebanyak 55 anak tangga menjadikannya rumah Melayu di daerah ini yang paling banyak jumlah tangganya dan dahulu, menjelang Hari Raya Aildilfitri, tangga ini terang benderang dihiasi dengan lampu pelita.
Katanya, arwah bapanya juga seorang yang baik hati dan lemah lembut dan sewaktu perang dunia kedua berlaku, dia pernah membantu gadis-gadis Cina bersembunyi di atas ruang loteng rumah daripada ancaman askar Jepun.

Hanya tinggal tangga batu sahaja

Bagi Mohd Sadiki Ariff, 50, berkata, ibunya pernah menceritakan bahawa Haji Hatta telah membayar upah kepada tukang Cina dari Muar untuk membina tangga tersebut sebelum meninggal dunia pada tahun 1964 di Johor Bahru.

Menurutnya, selepas kali terakhir rumah itu diduduki oleh Ramlah pada tahun 1975, rumah itu telah disewakan dan lama-kelamaan menjadi usang sebelum terbiar sehingga kini.

“Sekitar tahun 80-an, tangga ini pernah dijadikan lokasi penggambaran drama oleh pelakon Wan Maimunah dan pada tahun 1990, kerajaan telah meluruskan jalan yang mengakibatkan sebahagian bukit terpaksa ditarah dan beberapa anak tangga bahagian bawah telah dirobohkan.

Ramlah menunjukkan gambar arwah bapa dan ibunya yang masih disimpan.

“Rumah limas itu turut dirobohkan kecuali bahagian anjung dan tangga batu saja ditinggalkan sebagai kenangan dan sebab itu, tangga batu ini telah menjadi tanda tanya bagi generasi kini dan sekarang kawasan ini menjadi tumpuan penggambaran perkahwinan,” katanya.

Selain itu, bagi penduduk setempat, cerita mengenai seekor naga yang pernah berlaku di bawah tapak tangga bukit ini tidak asing lagi namun misteri dan mitos ini sentiasa menjadi bualan sehingga kini.

Penduduk sekitar mempercayai terdapat seekor naga bertapa di bawah bukit rumah itu di Kampung Berata sehingga Kampung Gemereh dan menurut cerita orang tua-tua dahulu, banjir besar akan berlaku apabila naga itu mula bergerak.


Kisah disebalik Dataran Segamat

Sejarah Padang Besar Segamat bermulanya pada tahun 1910 apabila laluan keretapi siap dibina di Segamat. Pada sekitar tahun 1930 Bandar Segamat mula mencapai kemajuan yang setanding dengan daerah-daerah di Johor.

Sebelum Jepun masuk ke Tanah Malayu, di Segamat selalu mengadakan temasya berjoget di Padang Besar terutamanya ketika menyambut Hari Keputeraan Sultan Ibrahim dan juga menyambut Hari Jadi Kelab Segamat. Pada 17 September 1925 tiap-tiap tahun itulah hari yang ditunggu-tunggu oleh kanak-kanak sekolah Melayu dan penduduk Segamat.

Ramai orang dari kampung dan ada juga yang luar daripada Segamat juga hadir ke bandar Segamat kerana hendak melihat Temasya Sukan “Sport” yang diadakan dari jam 2 hingga 5 petang di Padang Besar bagi kanak-kanak dan orang dewasa.

Gambar Oleh: Singapore Archive | Dataran Segamat pada tahun 1936 ketika sambutan hari Agrikultur Segamat. Lokasi ini sekarang adalah menara bendera.

Pada tahun pemerintahan Jepun dalam tempoh setahun ada empat kali Hari Kebesaran Jepun. Kanak-kanak sekolah bersukan di Padang Besar. Ada hadiah yang diperbuat daripada ubi kayu. Seminggu sekali diadakan senaman beramai-ramai di Padang Besar yang terdiri daripada orang-orang kerajaan.

Selepas mendengar Kimpitai Jepun memberi nasihat dan ditamatkan dengan lagu Kebangsaan Jepun “Kimi Gayo”, kemudian semua bersurai untuk menuju ketempat kerja masing-masing. Selepas Jepun kalah pada tahun November 1945 kerana bandar Hiroshima dan Nagasaki telah dibom pada tahun 6 dan 9 Ogos 1945. Mereka tidak berkuasa lagi di Daerah Segamat.

Pasukan askar bersongkok bucu lima atau Bintang Tiga atau pasukan Komunis Malaya (P.K.M) tiba-tiba muncul keluar beramai-ramai siap dengan senjata masuk ke dalam bandar Segamat yang tidak tahu dari mana datangnya. Sesetengahnya adalah orang dari bandar Segamat juga yang cuba mengambil alih semua pejabat kerajaan terutama Balai Polis, Pejabat Kerajaan, Hospital dan Keretapi.

Gambar Oleh: Media Prima | 3 Julai 1966 Timbalan Perdana Menteri, Tun Abdul Razak sedang memeriksa satu perbarisan pergerakan Kaum Ibu UMNO, Segamat dalam satu rapat umum di padang Segamat, Johore

Ramai anggota-anggota polis telah terkorban kerana itu adalah musuh ketat mereka. Mereka juga telah dibunuh dan beberapa anggota polis dipenggal kepalanya di Padang Besar. Semua anggota-anggota polis menyembunyikan diri sehingga negeri menjadi aman.

Setiap rumah di sekitar kawasan Segamat digeledah kalau ada anggota polis bersembunyi. Pemerintahan Komunis cuma berkesempatan menguasai selama dua minggu saja di Segamat. Selepas itu, askar bersatu telah masuk ke bandar Segamat. Pihak Komunis tidak boleh buat apa-apa lagi.

Pada tahun 3 Julai 1966 Timbalan Perdana Menteri, Tun Abdul Razak telah menghadiri mesyuarat UMNO di bandar Segamat. Beliau memberi ucapan di Padang Besar, Segamat. Pada tahun 1966 permohonan bantuan telah diluluskan oleh kerajaan dan tahun 1967, pembinaan bangunan sekolah arab mula dbina iaitu Sekolah Arab Gubah, Segamat (Madrasatul Arabiah Al-Khairiah).

Pada tahun 1996 Padang Besar Segamat telah dijadikan sebagai tempat utama berlangsungnya sambutan Hari Kebangsaan peringkat negeri Johor. Selepas diubahsuai panggilan Padang Besar Segamat tidak lagi digunakan oleh orang-orang Segamat. Padang Besar Segamat telah digantikan dengan nama Dataran Segamat. Dataran Segamat mula menjadi mercu tanda pertama di daerah Segamat.

Dataran Segamat dan Menara Jam pada tahun 1995.

Pengubahsuaian telah dilakukan dan menara jam pada tahun 1996 mula siap dibina. Pada awal tahun 90-an itu juga dua buah bangunan Kelab Melayu telah dirobohkan. Sebuah bangunan terletak di hadapan bangunan Jakel Trading dan sebuah lagi adalah di tapak menara bendera yang sekarang ini.

Pada Tahun 2005, Segamat sekali lagi dipilih sebagai tuan rumah sambutan Hari Kebangsaan Peringkat Negeri Johor dan replika durian dibina kerana memberi makna Segamat adalah daerah tanah raja buah-buahan malah menara bendera juga didirikan sebagai tarikan dan mercu tanda utama bandar Segamat yang dibina oleh syarikat Bina Mekar Sdn. Bhd manakala bagi tahun ini daerah Segamat terpilih sebagai tuan rumah Majlis Pelancaran Bulan Kebangsaan dan Kempen Kibar Jalur Gemilang Peringkat Negeri Johor 2016 yang telah diadakan di Dataran Segamat pada 16 Ogos yang lalu.

Kini Dataran Segamat menjadi destinasi pilihan keluarga untuk membawa anak-anak beriadah memandangkan pelbagai aktiviti menarik terdapat di sini termasuk senaman zumba, bermain kasut roda, belon buih gergasi juga pelbagai jualan oleh peniaga Bazar Karat Segamat yang diadakan pada setiap hari Khamis, Jumaat dan Ahad.

Selamat Menyambut Hari Kebangsaan yang ke-59!


Meriam ‘Keramat’ Masjid Makam Lubok Batu

Cerita mengenai Bendahara Tepok atau juga dikenali sebagai Bendahara Lubok Batu tidak asing lagi bagi warga Segamat namun misteri cerita dan mitos sentiasa menjadi bualan sehingga kini.

Ramai yang tidak mengetahui bahawa meriam yang dijumpai pada tahun 80an di bawah tapak Masjid Makam Lubok Batu kini dijaga dan disimpan rapi oleh pihak Muzium Melaka. Apabila kita menceritakan tentang meriam keramat tersebut secara tidak langsung hal ini berkaitan tentang sejarah Masjid Makam Lubok Batu dan kisah sejarah Bendahara Tepok.

Meriam Keramat yang dipamerkan di Muzium Stadthuys, Melaka. | Gambar oleh Kahirul Faizee.

Meriam Keramat yang dipamerkan di Muzium Stadthuys, Melaka. | Gambar oleh Kahirul Faizee.

Masjid Makam Lubok Batu ini asalnya adalah pondok singgah untuk berteduh dan berehat bagi penziarah makam tersebut. Penduduk kampung mempercayai pondok itu didirikan oleh pengikut-pengikut Bendahara Tepok. Sebelum tahun 1918 orang-orang luar yang menyusur atau memudik sungai Segamat akan bersolat di Masjid Tebing Sungai di Pengkalan Esah. 

Sebagaimana yang diceritakan oleh Allahyarham Tuan Haji Yahya Bin Kubu, Ahli Pakar Sejarah Tempatan, bahawa Tuan Haji Ibrahim Bin Kindang, Imam Masjid Teluk Belanga telah balik sementara ke Kampung Lubok Batu lalu mencadangkan supaya dibina sebuah surau untuk penduduk Kampung Lubok Batu dan dengan terbinanya surau itu Tuan Haji Dasil bin Mahmud telah dilantik menjadi Imamnya manakala bilal disandang oleh A. Bakar Bin Sudin.

Sekitar tahun 20an Sungai Segamat masih menjadi laluan penting bagi orang-orang luar datang ke Segamat. Secara tidak langsung aktiviti-aktiviti perniagaan telah bertambah pesat kerana wujudnya “Pasar Tepi Sungai” di Pengkalan Lubok Batu. Kemudian surau itu dijadikan sebagai wakaf oleh Sultan Ibrahim dan tiada sesiapa yang berani merobohkan surau tersebut kerana surau itu dijaga oleh Istana Johor.

Keadaan Masjid Makam Lubok Batu pada tahun 1995. Bekas laluan Jalan Segamat-Muar yang lama. | Gambar Oleh: Tuan Haji Abd Latip bin Haji Idris

Keadaan Masjid Makam Lubok Batu pada tahun 1995. Bekas laluan Jalan Segamat-Muar yang lama. | Gambar Oleh: Tuan Haji Abd Latip bin Haji Idris

Pada tahun 1928 atas usaha Mohd Tap, Pegawai Daerah Segamat ketika itu telah membina sebuah surau baru dari binaan batu yang pelan tapak dan reka bentuknya diambil dari Kota Tinggi setelah mendapat perkenan DYMM Sultan Ibrahim Al-Marhum Sultan Johor .

Semasa pengubahsuaian surau tersebut jemaah surau telah menemui sebuah meriam lama yang diperbuat daripada batu berukuran empat kaki panjang yang tertanam dibawah mimbar masjid serta peluru-peluru diperbuat daripada batu (buat masa ini penulis masih tidak ketahui dimana simpannya meriam yang dijumpai pada tahun 1930) . Hal ini menyebabkan wujudnya mitos meriam keramat tersebut oleh orang-orang kampung.

Sebelum meriam itu dijumpai, cerita-cerita mengenai meriam keramat tersebut sudah lama jadi bualan cerita rakyat daerah Segamat khususnya penduduk Kampung Lubok Batu. Ini kerana pada tahun 1926 banjir besar telah melanda daerah Segamat yang dikenali sebagai Bah Merah 1926.

Banjir itu telah menyebabkan harta benda dan nyawa terkorban. Sungai Segamat menjadi lengang dan tidak berfungsi lagi sebagai laluan orang-orang luar datang ke Segamat. Kata sesetengah orang-orang tua, terdapat beberapa petanda sebelum berlakunya banjir besar itu antaranya orang-orang kampung akan terdengar bunyi tembakan meriam tiga hari berturut-turut pada waktu Asar (kononnya bunyi meriam keramat).

Meriam yang dijumpai di Masjid Lubok Batu pada bulan Mac 1979 | Gambar oleh: Media Prima

Meriam yang dijumpai di Masjid Lubok Batu pada bulan Mac 1979 | Gambar oleh: Media Prima

Pada tahun 1943 dalam pemerintahan Jepun surau tersebut dinaiktaraf kepada masjid. Perasmian menaiktaraf surau kepada masjid itu dilakukan oleh Tuan Syed Ahmad Bin Syed Abdullah Al-Habshee, Kadi Daerah Segamat. Pegawai-pegawai pula telah bertukar dan digantikan oleh Tuan Haji Ibrahim Bin Kindang sebagai Imam manakala Tuan Haji Abdul Samad bin Haji Karim sebagai bilal. Ketika perasmian itulah nama masjid itu diberi nama dengan Masjid Makam Lubok Batu.

Pada bulan Mac 1977 YB Dato’ Haji Ahmad Bin Arshad didalam ucapannya sebagai Pengerusi Sambutan Jubli Emas Sekolah Kebangsaan Gemereh, telah memohon dana bagi peruntukan membangunkan semula Masjid Makam Lubok Batu kerana penduduk Kampung Lubok Batu telah bertambah ramai dan masjid tersebut tidak dapat lagi menampung jemaah sedia ada.

Permohonan beliau telah dipersetujui oleh YAB Dato’ Haji Othman Bin Saat, Menteri Besar Johor pada ketika itu dalam ucapan balasnya pada hari perasmian Sambutan Jubli Emas sekolah tersebut.

Pada awal tahun 1980 masjid lama dirobohkan dan dibina bangunan masjid yang baharu. Sekali lagi berita mengenai meriam keramat tersebut menggemparkan dan mengejutkan penduduk Kampung Lubok Batu setelah hampir 50 tahun berlalu mitos meriam lama dijumpai.

Peringkat awalnya meriam pertama ditemui pada bulan Mac 1979. Setelah hampir keseluruhan masjid telah dirobohkan ahli jemaah masjid menjumpai lagi sebuah meriam pada bulan Disember 1981. Meriam tersebut dipercayai sebahagian daripada senjata Bendahara Tepok serta pengikut-pengikutnya ketika menentang Portugis.

Sejak puluhan tahun lagi penduduk Kampung Berata, Jalan Temenggong, Kampung Paya Dalam dan Taman Bendahara seringkali mendengar bunyi meriam berdentum sebelum turunnya hujan lebat dan banjir. Hampir keseluruhan penduduk telah mendengar tembakan meriam keramat tersebut yang dahulu dipercayai mitos semata-mata kini menjadi bualan cerita benar rakyat daerah Segamat

Tuan Imam Hj. Zakaria Yaacob, 81. Penduduk yang sudah lama menetap di Kg. Alai, Gemereh.

Tuan Imam Haji Zakaria Yaacob, 81. Penduduk yang sudah lama menetap di Kg. Alai, Gemereh.

Temu bual penulis bersama bekas Imam Masjid Jamek Gemereh, Tuan Haji Zakaria Bin Yaacob. Masih segar dalam ingatan beliau menceritakan ketika usia kanak-kanak sekitar tahun 1939 beliau melihat pasir yang memutih dan keindahan jernih air sungai Segamat disekitar masjid tersebut.

Pada ketika itu jelas batu gajah yang dipercayai menjadi tempat beradu dan bersiram Bendahara Tepok. Penambakan dan pengukuhan tebing sungai dan jalan raya yang hampir sama paras bahagian bumbung masjid tersebut menyebabkan batu gajah itu telah tertimbus ke dalam tanah.

Selain itu, terdapat juga meriam lama yang turut ditemui sekitar tahun 1980an semasa pengubahsuaian masjid lama dan menurut cerita daripada sumber yang boleh dipercayai meriam itu tertanam sejak begitu lama selepas Perang Jementah yang berakhir pada tahun 1879.

Mengikut cerita, Kampung Lubok Batu adalah persinggahan orang-orang yang sama-sama berperang pada masa itu. Ada kemungkinannya salah seorang yang mengusung meriam itu telah berkahwin dengan orang Kampung Lubok Batu, iaitu keluarga Wan Ambak.

Namun tidak dapat dipastikan kerana anak cucu dan cicit mahu pun piot Wan Ambak tidak mengetahuinya cerita sebenar dan orang yang tahu akan ceritanya juga sudah meninggal seperti Mak Ngah Sa’odah serta keluarganya, Tok Hitam, Haji Sirat dan ramai lagi.

“Mereka semua telah meninggalkan kita semua sebelum kita sempat mengetahui akan sejarahnya dan semasa hayat mereka hidup kita hanya menganggap cerita itu sebagai misteri dan mitos sahaja.” Kata Tuan Azahan Saad, salah seorang penduduk yang sudah lama menetap di Kampung Lubok Batu, Segamat.

Meriam yang dipercayai milik Bendahara Tepuk ditemui pada bulan Disember 1981 | Gambar oleh: Media Prima

Meriam yang dipercayai milik Bendahara Tepuk ditemui pada bulan Disember 1981 | Gambar oleh: Media Prima

Pada akhir tahun 1983 bangunan masjid ini telah siap dibina. Kemudian bulan November 1984 bersamaan bulan Safar, 1405, Masjid Makam Lubok Batu dibuka dengan rasminya oleh YAB Menteri Besar Johor.

Ulamak Sheikh al-Muqari’ Haji Hassan bin Ismail Al-Hafiz merupakan kadi pertama Segamat telah mengimarahkan Masjid Makam Lubok Batu dengan mengajar Al-Quran dan agama Islam.

Beliau merupakan guru kepada Imam Besar Masjid Negara iaitu Sheikh Ismail bin Mohamad al-Hafiz dan juga guru kepada Ustaz Abu Hassan Din al-Hafiz.

Pada masa kini Masjid Makam Lubok Batu masih memerlukan dana untuk peruntukan memperbesarkan lagi bangunan masjid tersebut kerana populasi penduduk yang semakin hari semakin meningkat serta memerlukan ruang yang lebih luas dan selesa bagi ahli Jemaah yang ingin bersolat.

Selain daripada itu, Persatuan Sejarah Malaysia Kawasan Segamat telah merasmikan Perletakan Batu Asas Makam Al-Marhum Bendahara Lubok Batu Segamat bertujuan menimbulkan kaitannya Sejarah Masjid dan Makam Al-Marhum Bendahara Lubok Batu.

Mudah-mudahan dengan terpapar cerita-cerita ini dapat dijadikan sebagai panduan untuk membongkar sejarah Segamat yang terpendam selama ini.

Nota : Mohon maaf sekiranya terdapat kesilapan maklumat yang disampaikan oleh penulis. Sebarang pembetulan boleh dimaklumkan kepada penulis melalui email admin_support@segamat.com.my


Segamat Pada Tahun 1917

Segamat berasal dari beberapa buah kampung yang terletak di tebing Sungai Segamat dengan pembinaan stesen dan jalan keretapi serta kehadiran ladang-ladang getah, bandar Segamat telah dapat dimajukan. Pertambahan penduduk dan kegiatan pertanian menyebabkan Segamat terpaksa dipisahkan dari pentadbiran Muar.

Gambar oleh: En. Mohd Fikri bin Abd Wahid | Jalan Sultan, Segamat pada tahun 1930

Gambar oleh: En. Mohd Fikri bin Abd Wahid | Jalan Sultan, Segamat pada tahun 1930

Pada tahun 1917 beberapa pejabat kerajaan sudah pun didirikan di Segamat. Antaranya ialah Pejabat Pegawai Daerah, Mahkamah, Pejabat Polis, Pejabat Syahbandar, Pejabat Kastam, Pejabat Tanah, Pejabat Pos, Pejabat Pertanian dan juga Lembaga Bandaran (Town Board). Bangunan-bangunan lain yang didirikan termasuklah Stesen Keretapi dan sebuah ‘Rest House’.

Gambar ihsan: Raja AbdulRahman Raja Basok | Perasmian Keretapi di Bandar Segamat pada tahun 1909

Gambar ihsan: Raja Abdul Rahman Raja Basok | Perasmian Keretapi di Bandar Segamat pada tahun 1909

Segamat seperti juga daerah-daerah Johor yang lain iaitu sebuah daerah pertanian. Hasil pertanian yang utama ialah getah, ubi sagu, gambir, lada hitam, kelapa dan lain-lain hasil tumbuhan dan hasil hutan.

Keadaan tanah daerah Segamat memang sesuai untuk getah. Jementah, Batu Enam, Buloh Kasap, Segamat dan Labis merupakan kawasan-kawasan yang produktif dengan hasil getahnya.

Ladang-ladang getah di kawasan-kawasan ini kebanyakannya kepunyaan pemodal-pemodal dan syarikat orang-orang Eropah. Berikut senarai Ladang Getah yang terdapat di Daerah Segamat pada tahun 1917:

• Ladang Getah Jementah
• Ladang Getah Gomali, Gemas.
• Ladang Getah Sungai Senarut.
• Ladang Johore Rubber Land, Division No. 2.
• Ladang Johore Rubber Land, Division No. 3.
• Ladang Getah Sungai Muar.
• Ladang Getah Buluh Kasap.
• Ladang Segamat, Johore Rubber Land, Division No. 1 dan 4
• Ladang Getah Labis Utara
• Ladang Getah Melville

Gambar oleh: Segamat Cricket Club | Segamat Rest House pada tahun 1927

Gambar oleh: Segamat Cricket Club | Segamat Rest House pada tahun 1927

Pada tahun 1917, Wilayah dimengertikan sebagai sebuah daerah terbesar yang mengandungi beberapa buah daerah di dalamnya.

Muar sehingga tahun 1910 mengandungi Daerah-daerah Parit Jawa, Cohong (Tangkak), Bukit Kepung (Lenga) dan Segamat Tiap-tiap daerah ditadbirkan oleh Pegawai Daerah masing-masing.

Manakala keseluruhan Muar dan daerah-daerahnya diperintah oleh Pesuruhjaya Kerajaan Bagi Muar (State Commissioner General for Muar).

Kawasan-kawasan inilah yang telah memajukan Segamat, manakala Labis merupakan kawasan yang kedua pentingnya selepas Segamat. Selain daripada itu, Buloh Kasap dan Genuang ialah pekan-pekan kecil yang sedang membangun pada tahun 1917.

Tanaman padi pernah cuba diusahakan dalam tahun 1910 tetapi gagal kerana musuh-musuh padi dan sistem parit dan tali airnya. Bagaimanapun dalam tahun 1917 percubaan menanam padi paya atau padi sawah telah dimulakan.

Seluas 100 ekar tanah paya telah dipagar kerana menurut laporan Pegawai Daerah Segamat pada tahun 1917, adalah dipercayai Wilayah Segamat telah banyak dimasuki oleh orang-orang dari Muar menumpang mencari kehidupan dan dipercayai itulah tanda majunya daerah Segamat.

Malah permintaan untuk mendapatkan tanah di bandar Segamat tetap bertambah walaupun harga tanah di Bandar Segamat dikatakan terlalu tinggi jika dibandingkan dengan daerah-daerah lain dalam Negeri Johor.

Kemajuan Segamat juga dapat dibuktikan lagi berlandaskan perangkaan pendapatan daerah itu dari tahun 1913 hingga ke tahun 1917.

Peta oleh: Arkib Negara | Peta sawah padi di Gemereh, Segamat pada tahun 1940

Peta oleh: Arkib Negara | Peta sawah padi di Gemereh, Segamat pada tahun 1940

Pada tahun 1917 juga, selain daripada kehadiran bangunan, pejabat-pejabat kerajaan dan kedai-kedai, terdapat juga rumah-rumah sewa.

Jalanraya di bandar Segamat juga diterangi oleh lampu-lampu minyak di sebelah malamnya.

Jalan-jalan sekitar bandar Segamat dan pekan-pekan kecil sahaja yang dapat dikatakan baik, samada berlangkin ataupun berbatu merah.

Jalan perhubungan di kampung-kampung masih lagi tidak ditambak dengan batu dan kebiasaannya digunakan oleh kereta-kereta lembu.

Rancangan-rancangan pengeluasan Jalan dan Skim Jalanraya 1911 yang menghubungi kawasan luar dari Segamat sudah pun mula dilaksanakan sejak tahun 1914 lagi.

Kebanyakan jalan-jalan itu diambilalih oleh kerajaan daripada jagaan ladang-ladang getah. Dapatlah dikatakan jalan-jalan yang agak terpelihara ialah jalan dari ladang-ladang getah ke Stesen Keretapi Segamat, Labis, Batu Anam, Genuang, Buloh Kasap dan Tenang kesemuanya terletak dalam Daerah Segamat. Skim pembinaan jalanraya itu hampir selesai dalam tahun 1917.

Pada tahun 1917 juga, sungai masih lagi digunakan sebagai jalan perhubungan walaupun tidak sepenting tahun-tahun sebelum 1910.

Pejabat Syahbandar yang mentadbirkan hal-hal perjalanan keluar masuk melalui sungai-sungai di Segamat itu telah mendapat RM134.10 sebagai hasil kutipan dari bayaran lesen-lesen perahu pada tahun itu. Namun begitu penggunaan sungai ternyata berkurangan kerana kemerosotan ladang gambir dan lada dan pembinaan jalan keretapi dan jalanraya.

Mengenai pembinaan rumah-rumah kedai termasuk juga rumah sewa sudah mula merata-rata pekan ada orang mendirikan rumah sewa atap genting, zing, atap daun dan juga rumah batu. Oleh itu tidaklah hairan jika ‘Town Board’ Segamat mendapat RM947.00 hasil dari cukai pintu di bandar itu pada tahun 1910 dan sebanyak RM1,854.50 pula di tahun 1917.

Kekurangan bagi tahun 1917 adalah disebabkan oleh perpindahan penduduk daripada pekan-pekan ke kampung-kampung baru di luar bandar. Jika dahulu kelihatan pola penempatan yang bersejajar di tebing-tebing sungai, tetapi dalam tahun 1917 penempatan yang berselerak sudah jelas kelihatan.

Gambar oleh: Galeri Jementah | Pekan Jementah pada tahun 50an

Gambar oleh: Galeri Jementah | Pekan Jementah pada tahun 50an

Satu lagi proses yang berlaku di tahun 1917 ialah penempatan berpusat. Hal ini ketara sekali dengan adanya ladang-ladang getah itu.

Penyata Pegawai Daerah Segamat menyebutkan bahawa terdapat tiga Syarikat Ladang Getah terbesar di Segamat pada tahun 1917, iaitu Rubber Estate of Johore, Gomali Rubber Estate dan North Labis Estate.

Dari ketiga-tiga Syarikat Ladang Getah ini pentadbiran Segamat telah mendapat hasil cukai getah sebanyak RM45,400.00 dalam tahun itu. Namun demikian, ini tidaklah bermakna bahawa di Segamat tidak terdapat kebun getah usaha pekebun-pekebun kecil. Sebagai buktinya, dalam tahun 1916 Lesen “mengupam” getah (mengeluarkan getah keping) yang didapati ialah RM697.00 dan hasil ini meningkat kepada RM868.00 dalam tahun 1917.

Terdapat satu perkara yang menarik di Segamat, iaitu ladang ubi kayu. Walaupun di Muar ladang ubi kayu telah ditutup dan digantikan dengan tanaman getah, namun di Segamat kebun ubi kayu itu masih dapat diteruskan lagi.

Malah hasil sagu ubi kayu merupakan pengeluaran yang kedua pentingnya selepas getah. Begitulah juga halnya dengan perusahaan pinang. Sungguhpun Undang-Undang Kangcu telah dibubarkan pada tahun 1917, tetapi Segamat masih dapat meneruskan pengeluaran gambir dan lada hitamnya walaupun dalam angka yang merosot.

Pada tahun 1918 nyata sekali gambir dan lada hitam tidak lagi merupakan pengeluaran terpenting bagi Segamat. Terdapat juga satu masalah dalam usaha penduduk Segamat untuk bercucuk-tanam, terutamanya untuk berkebun getah. Ini adalah disebabkan oleh bahaya-bahaya dari binatang liar.

Kerajaan Johor cuba mengatasi masalah ini dengan mengeluarkan lesen senapang kepada mereka. Sambutan penduduk adalah menggalakkan. Menurut undang-undang pemilik senapang dikehendaki mengambil lesen dari Pejabat Polis dengan bayaran 50 sen dikenakan.

Gambar oleh: Media Prima | Bangunan lama Majlis Daerah Segamat pada tahun 1986

Gambar oleh: Media Prima | Bangunan lama Majlis Daerah Segamat pada tahun 1986

Pada tahun 1912, terdapat lima buah sekolah Melayu di daerah Segamat, kebanyakan sekolah-sekolah itu didirikan oleh penduduk kampung bangsa Melayu. Kerajaan hanya menyediakan guru dan alatan mengajar dan belajar.

Di Segamat pernah juga terdapat sebuah sekolah Inggeris. Guru Besarnya ialah seorang yang berbangsa Inggeris. Nasib Sekolah Inggeris ini tidak dapat diketahui selepas Guru Besarnya itu berhenti daripada berkhidmat dengan Kerajaan Johor dalam tahun 1915.

Bagi mengakhiri rencana ini elok juga dicatitkan bahawa Segamat adalah ditadbirkan oleh seorang Pegawai Daerah yang ada kuasa Majistret. Di peringkat kampung pula terdapat Penghulu-penghulu dan Naibnya serta Ketua Kampung. Sistem pentadbiran mukim belum jelas lagi dalam tahun 1917.

Ini adalah disebabkan kerana sistem ‘Register Mukim’ menurut Undang-undang Tanah Tahun 1910 masih belum dilaksanakan. Pada tahun 1917 sistem ini hanya baru dilaksanakan di Muar dan Batu Pahat sahaja.

Gambar oleh: Majlis Daerah Segamat | Allahyarham Encik Menthol bin Hj. Ahmad pegawai daerah Segamat yang kedua

Gambar oleh: Majlis Daerah Segamat | Allahyarham Encik Menthol bin Hj. Ahmad pegawai daerah Segamat yang kedua

Pegawai Daerah Segamat dalam tahun 1917 ialah Encik Ahmad b. Abu Bakar. Beliau adalah dari golongan “orang kebanyakan” dan dilantik menjadi Pegawai Daerah Segamat yang ketiga sejak tahun 1915.

Sebelum itu, beliau telah bertugas sebagai ‘Pengadil’ atau ‘Majistret’ di Mahkamah Johor Baharu.

Pada tahun 1917, Pegawai Daerah Segamat telah dibantu oleh beberapa orang pegawai-pegawai lain. Berdasarkan “Singapore and Straits Directory” tahun 1919 masih belum terdapat seorang pun pegawai Inggeris di Segamat pada tahun itu. Hanya pada tahun 1922 baru ada dicatitkan nama F.K. Wilson sebagai ‘Assistant Adviser’ Segamat, manakala Pegawai Daerahnya pada masa itu ialah Encik Omar Endut. Patut juga dicatitkan ‘Assistant Adviser’ Inggeris itu mempunyai kuasa sebagai Pemungut Hasil Tanah dan Majistret Kelas Satu.

Pada keseluruhannya dapatlah dikatakan Segamat pada tahun 1917 berada dalam peringkat sedang membangun. Masa hadapan daerah Segamat lebih banyak bergantung kepada hasil getah, kewujudan jalan keretapi dan sistem jalanraya yang baik.

Perkembangan dalam bidang pelajaran di daerah itu masih memerlukan perhatian yang wajar. Dari konteks zaman sebelum Perang Dunia Kedua, Segamat telah mencapai tingkat kemajuannya pada tahun 1930an. Kemajuan ini menyebabkan taraf pentadbiran Segamat dinaikkan.

Ia tidak lagi ditadbir oleh Pegawai Daerah tetapi diperintahkan pula oleh seorang Pesuruhjaya Kerajaan. Mulai tahun 1933 Segamat telah disamatarafkan dengan pentadbiran Muar dan Batu Pahat sehinggalah meletusnya Perang Dunia Kedua.

Nota : Rencana ini bertujuan mengajak anda melihat secara ringkas perkembangan Daerah Segamat sesudah tujuh tahun dipisahkan dari wilayah Muar.


Rumah Limas Penghulu Semin

SENIBINA RUMAH LIMAS PENGHULU SEMIN KAMPUNG GELANG CHINCHIN, SEGAMAT

Sejarah Segamat kurang ditekankan atau difokuskan dalam senibina rumah-rumah Melayu. Majoriti rumah-rumah Melayu di daerah Segamat bercirikan rekabentuk Rumah Limas. Ini kerana sebelum berlaku perang dunia kedua, rumah-rumah limas di Segamat adalah paling termasyur. Hanya orang-orang yang berjawatan tinggi saja yang dibina bercirikan rumah-rumah limas.

Terdapat sebuah rumah limas yang terawal dibina di Kampung Gelang Chinchin. Tuan Ismail bin Jaafar adalah salah seorang cucu kepada pemilik rumah tersebut iaitu Penghulu Semin bin Abdul Rahman. Asal-usul Penghulu Semin dipercayai daripada Sumatera kemudian merantau dan menelusuri melalui sungai Muar. Keturunan beliau juga ramai yang menetap di Kampung Batu Badak, Segamat.

En. Ismail bin Jaafar. Cucu kepada Allahyarham Penghulu Semin.

En. Ismail bin Jaafar. Cucu kepada Allahyarham Penghulu Semin.

Berdasarkan tahun yang terdapat pada lantai simen rumah tersebut. Rumah itu dipercayai telah dibina pada tahun 1936. Menurut maklumat Tuan Ismail rumah tersebut sebenarnya telah dibina sebelum tarikh tersebut. Ada kemungkinan pada tahun 1936 rumah itu telah diperbesarkan lagi. Sebagai bukti boleh dilihat pada serambi dan tingkap yang telah dibina dalam keadaan baharu.

Asal rekabentuk rumah tersebut adalah sama seperti rumah-rumah limas yang terdapat di daerah Segamat. Ini kerana sebelum sekolah Gelang Chinchin dibina pada tahun 1938, pada bahagian bawah rumah tersebut adalah tempat belajar untuk pelajar Melayu. Ketika itu hanya seramai 20 orang murid sahaja dan seorang guru yang telah dibayar oleh orang-orang kampung.

Suasana rumah tersebut pada hari ini yang semakin usang. Bahagian anjung yang telah diperbesarkan oleh Penghulu Semin.

Suasana rumah tersebut pada masa kini yang semakin usang. Bahagian anjung yang telah diperbesarkan oleh Penghulu Semin.

Pada tahun 1938, Duli Yang Maha Mulia Sultan Ibrahim Ibni Sultan Abu Bakar telah berangkat memburu di sebuah kawasan hutan berhampiran Kampung Gelang Chinchin. Sekembalinya dari berburu, baginda telah menitahkan kepada Naib Penghulu Sermin agar mendirikan sebuah sekolah di Kampung Gelang Chinchin.

Baginda mahukan agar penduduk Kampung Gelang Chinchin mendapat ilmu pengetahuan yang secukupnya. Baginda juga bermurah hati mendermakan wang sebanyak lima ratus ringgit kepada penduduk Kampung Gelang Chinchin untuk mendirikan sebuah sekolah.

Penghulu Semin juga telah bermurah hati mewakafkan sebidang tanah seluas satu suku ekar untuk mendirikan sekolah. Bangunan sekolah itu didirikan hasil gotong royong dan pemuafakatan masyarakat penduduk Kampung Gelang Chinchin sendiri yang mana bangunan asalnya bertiangkan batang pinang dan beratapkan daun rumbia.

Kawasan bahagian bawah rumah atau dipanggil kolong.

Kawasan bahagian bawah rumah atau dipanggil kolong.

Tambahan lagi, menurut cerita Tuan Ismail pada ketika itu persahabatan Penghulu Semin dan Sultan Ibrahim sangat akrab.

Terdapat beberapa peristiwa yang telah berlaku ketika Sultan Ibrahim sedang masuk ke kawasan kebun di bukit Gelang Chinchin beliau hampir maut akibat disondol seekor seladang. Dengan keadaan pantas Penghulu Semin telah menyambar pada badan kemudian merebahkan seladang tersebut.

Penghulu Semin sangat mahir dalam memburu dan beliau sendiri mempunyai kebun dan menternak seladang dan rusa di kawasan bukit Gelang Chinchin.

Ketika majlis mesyuarat penghulu-penghulu, Penghulu Semin akan menghidangkan seekor seladang kecuali kepala seladang yang akan diberikan kepada sultan. Selain itu, sikapnya yang taat kepada sultan menjaga sebatang besar pokok durian khusus untuk sultan yang ditanam berhampiran Sekolah Kebangsaan Gelang Chinchin.

Apabila tiba musim durian Penghulu Semin akan memberikan buah durian dan lempok durian kepada sultan. Beliau juga akan mengisytiharkan kepada penduduk kampung jika ada yang berkenan ingin memberikan buah durian kepada sultan.

Pada tahun 1997, sekolah kabangsaan Gelang Chinchin mula diperluaskan lagi, pokok durian tersebut telah menghempap beberapa bilik darjah. Bagi tujuan keselamatan murid-murid di sekolah itu pokok durian tersebut terpaksa ditebang.

Beberapa cerita yang masih diingati Tuan Ismail, ketika Penghulu Semin bertolak ke Johor Bahru untuk menghadap sultan dengan menaiki kereta jenis Austin Lichfield bernombor pendaftaran S745. Secara tiba-tiba salah sebuah tayar kereta bocor dan menyebabkan beliau tiba lewat di Johor Bahru. Ketika beliau menghadap sultan beliau telah memberitahu masalah yang dihadapi. Dengan keizinan sultan keempat-empat tayar kereta beliau telah diganti baharu.

Keadaan kolah yang sudah pecah. Di situlah kanak-kanak seronok terjun dari anjung terus ke dalam kolah tersebut.

Keadaan kolah yang sudah pecah. Di situlah kanak-kanak seronok terjun dari anjung terus ke dalam kolah tersebut.

Pembinaan rumah itu berdasarkan cerita Tuan Ismail, ia telah dibina oleh seorang lelaki berbangsa cina yang digelar Ah Chai. Ah Chai adalah seorang tukang kayu di Kampung Gelang Chinchin. Beliau telah diupah oleh Penghulu Semin untuk membina rumah tersebut dan beberapa buah rumah di sekitar Mukim Sermin kerana kemahirannya menggunakan gergaji tangan.

Terdapat juga dua kolah di bahagian anjung dan dapur. Apabila tiba temasya mandi safar, kanak-kanak akan terjun atau melompat ke dalam kolah melalui tingkap di bahagian anjung rumah.

Penghulu Semin mula dilantik menjadi penghulu pada pertengahan tahun 40an. Beliau juga telah menerima Pingat Ibrahim Sultan (P.I.S II) kerana beliau berkhidmat dengan cemerlang dan berintegriti lebih 20 tahun dengan kerjaan Johor.

Beliau juga seorang yang berkelakuan baik dan memelihara maruah raja dan negeri. Penghulu Semin dikenali ramai di seluruh negeri Johor pada ketika itu. Penghulu Semin telah dikebumikan di Kampung Sulir.

Lantaran lagi, sangat mendukacitakan apabila orang ramai mula melupakan jasa-jasa beliau yang telah banyak membangunkan kampung itu, tegas Tuan Ismail.

“Tapi itulah kadang-kadang orang-orang mungkin terlepas pandang. Tiada langsung kenangan” jelasnya lagi.

Kini dalam usia beliau yang semakin meningkat beliau berharap akan ada pihak yang cuba menghargai jasa-jasa Penghulu Semin sebagai mengenangkan jasa dan sumbangan beliau terhadap pembangunan dan kemajuan Kampung Gelang Chinchin.

Keadaan rumahnya yang semakin usang semoga akan ada beberapa pihak yang cuba memperbaiki rumah tersebut supaya tak lapuk dek hujan, tak lekang dek panas.

Senarai lokasi rumah-rumah Limas di Segamat berdasarkan didalam gambar :

Gambar oleh: Aisyamuddin Latip | Gambar berikut adalah kompilasi rumah-rumah Limas di sekitar daerah Segamat.

Gambar oleh: Aisyamuddin Latip | Gambar berikut adalah kompilasi rumah-rumah Limas di sekitar daerah Segamat.

  • Kg. Batu Badak
  • Kg. Gudang Garam
  • Kg. Lubok Batu.
  • Kg. Sermin
  • Kg. Sungai Siput
  • Kg. Pogoh
  • Kg. Kuala Paya
  • Kg. Sanglang
  • Kg. Jawa
  • Kg. Batu Mentaus
  • Buloh Kasap

error: